Algemene wet bestuursrecht

De Algemene wet bestuursrecht (Awb) is een wet die de algemene regels bevat voor de verhouding tussen de overheid en individuele burgers, bedrijven en dergelijke. Voor de volledige wet klik hier.

Ambtenaar

Werknemer in dienst van de overheid.

Ambtelijke ondersteuning

Ambtenaren verlenen medewerking als de raad daarom vraagt. De ambtenaren bezitten vaak veel kennis op hun eigen terrein en daarmee kunnen ze raadsleden en wethouders van dienst zijn.

Amendement

Een amendement is een voorstel tot wijziging van een ontwerpbesluit.

Begroting

De begroting is een basisinstrument voor de beleidmakers. De gemeentebegroting wordt door de gemeenteraad vastgesteld op voorstel van het college van burgemeester en wethouders. Deze begroting bevat een raming van baten (opbrengsten) en lasten (kosten) voor het komende begrotingsjaar. Deze ramingen zijn gespecificeerd naar programma zoals ruimtelijke ordening, veiligheid, onderwijs. Het is de bedoeling dat de begroting sluitend is. Tekorten zullen moeten worden weggewerkt door bezuinigingen.

Begrotingswijziging

Een begrotingswijziging is een aanpassing van de begroting tijdens het begrotingsjaar. Alleen de raad kan de begroting wijzigen.

Beroepsschrift

Een beroepsschrift kan men indienen als men geen gelijk krijgt in een bezwaarschriftprocedure. Bij de rechtbank, sector bestuursrecht, kan in beroep worden gegaan.

Bezwaarschrift

Als men het niet eens is met een beslissing dan kan men daartegen bezwaar aantekenen in een bezwaarschrift, binnen zes weken nadat betreffende beslissing is genomen.

Budgetrecht

Het budgetrecht houdt in dat de gemeenteraad bepaalt welke bedragen (lasten) in een jaar aan welk beleid worden uitgegeven en welke financiële middelen daarvoor naar verwachting beschikbaar zullen zijn (baten).

Burgemeester

De burgemeester is de voorzitter van het college van burgemeester en wethouders en van de gemeenteraad. Hij of zij heeft een aantal zelfstandige taken en bevoegdheden. Zo is hij verantwoordelijk voor de handhaving van de openbare orde in zijn gemeente. Dit betekent dat hij sommige openbare bijeenkomsten, zoals een protestbijeenkomst, mag verbieden als hij denkt dat bij deze bijeenkomst de veiligheid niet gegarandeerd kan worden. De burgemeester is lid van het bestuur van de regionale brandweer en heeft het gezag over de politie. Ook is hij lid van het bestuur van de politieregio en heeft hij taken en bevoegdheden voor het beheer van het regiokorps.
Vooral in gemeenten waarin wethouders in deeltijd functioneren, heeft de burgemeester naast de wettelijke taken vaak één of meer politieke portefeuilles. Voorbeelden zijn personeel en organisatie, financiën en economische zaken en voorlichting en public relations. Het college van burgemeester en wethouders beslist hier zelf over.

Besluit

Een besluit is het resultaat van overweging en beraadslaging, dat wordt vastgesteld door het daartoe bevoegde orgaan.

Coalitie

De partijen die vertegenwoordigd zijn in het college vormen samen de coalitie.

College van burgemeester en wethouders

Het college van burgemeester en wethouders (dikwijls het college van B en W genoemd) vormt het dagelijks bestuur van een Nederlandse gemeente.

Commissaris van de koningin

De commissaris van de koningin is voorzitter van Provinciale Staten en Gedeputeerde Staten.

Commissie

Een (raads)commissie is een groep raadsleden die zich bezighoudt met een deelgebied binnen een gemeente. Commissies adviseren de raad en bereiden zodoende de besluitvorming voor.

Dualisme

In een dualistisch stelsel controleert de gemeenteraad het college. Wethouders mogen na hun aanstelling hun zetel in de gemeenteraad niet behouden. Sinds de invoering van de Dualiseringswet uit 2002 is dit de huidige gang van zaken in de gemeenteraad.

Eerste termijn

In de eerste termijn van een vergadering laten de raadsleden hun mening over het betreffende onderwerp naar voren komen of zijn ze in de gelegenheid tot het stellen van vragen aan de betrokken wethouder(s). Hierna zal de wethouder overgaan tot het beantwoorden van de vragen.

Fractie

De leden die tot eenzelfde politieke partij behoren, vormen samen een fractie.

Gedeputeerde Staten

De Gedeputeerde Staten vormen het dagelijks bestuur van een provincie, gekozen uit de leden van de Provinciale Staten.

Gemeente

Een gemeente is een groep van woonkernen (dorpen, steden) met het bijbehorende gebied die samen worden bestuurd door een politiek apparaat.

Gemeentewet

De Gemeentewet is een wet uit 1851 die het bestuur van de gemeenten van Nederland regelt. Met de invoering van de Gemeentewet kwam een definitief einde aan het wettelijke onderscheid tussen steden en dorpen, en vervielen de laatste privileges die steden nog genoten, zoals het heffen van poortgeld. Bij de Dualiseringswet uit 2002 werd het monistisch karakter van de Gemeentewet verder aangepast tot een meer dualistisch karakter.

Griffier

De griffier geeft ondersteuning aan de raad en de (raads)commissies bij de uitoefening van hun taak. De griffier is bij alle raadsvergaderingen aanwezig om het verloop ervan te stroomlijnen en hij/zij ondertekent alle stukken die uitgaan van de raad. Hij of zij vervult daarmee de functie van secretaris tijdens de raadsvergaderingen en is met name belast met de meer generalistische ondersteuning van de raad en de raadsleden. Het betreft werkzaamheden als het verzorgen en verzenden van agenda en bijbehorende stukken, het verzorgen van notulen, het zorgen voor ambtelijke ondersteuning, het ondersteunen van de rekenkamer en raadsleden voorzien van gewenste informatie.

Grondwet

De grondwet is het document waar de grondrechten en/of organisatiestructuur van de staat in beschreven staan.

Hamerstuk

Een Hamerstuk is een voorstel waarover in de raadsvergadering in principe geen discussie meer hoeft plaats te vinden, tenzij de gemeenteraad bij het vaststellen van de agenda aan het begin van de vergadering anders beslist. Een voorstel wordt een hamerstuk als een raadscommissie na de bespreking van het voorstel unaniem een positief advies geeft.

Ingekomen stuk

Een ingekomen stuk is de binnengekomen ‘post’ bij de raad. Denk hierbij niet alleen aan brieven, maar bijvoorbeeld ook aan rapporten en belangrijke e-mailberichten. Meestal wordt bij elk ingekomen stuk besproken hoe dit verder wordt afgehandeld. Zo kan iemand de taak krijgen om een brief te beantwoorden of om nadere inlichtingen te vragen. Vaak zijn de meeste ingekomen stukken 'ter kennisname'. Dat beteken dat er geen actie nodig is.

Inspraak

Inspraak is het betrekken van burgers in het algemeen, of belanghebbenden in het bijzonder, bij het voorbereiden, vormen, of uitvoeren van beleid van de overheid. Inmiddels is inspraak onderdeel geworden van de normale wijze van besluitvorming door de overheid.

Jaarrekening

De jaarrekening geeft een jaarlijks overzicht van de financiële situatie in een gemeente. De jaarrekening gaat vergezeld van een accountantsverklaring.

Medebewind

Medebewindstaken worden door het rijk of de provincie aan de gemeente opgelegd. Het rijk of de provincie stelt regels op die de gemeente in acht moet nemen bij het uitwerken en uitvoeren van de taak. Bij medebewindstaken kan bijvoorbeeld gedacht worden aan het onderwijs. Medebewindstaken zijn altijd wettelijke taken. Naarmate de regels dwingender en gedetailleerder zijn, is de vrijheid van handelen van de gemeente geringer.

Monisme

Op lokaal niveau duidt monisme aan dat wethouders bij aanstelling hun zetel en daarmee hun stemrecht als onderdeel van de gemeenteraad kunnen behouden. De controlerende taak van de raad is in een monistisch stelsel minder groot dan in een dualistisch stelsel. Sinds de Dualiseringswet in 2002 zijn de gemeenteraden in Nederland dualistisch georganiseerd hiermee heeft de gemeenteraad een meer controlerende taak gekregen ten opzichte van het college.

Motie

Een motie is een korte en gemotiveerde verklaring van de raad waarmee een oordeel, wens of verzoek aan het college wordt uitgesproken. Bijzondere moties zijn de motie van wantrouwen, de motie van ongenoegen en de motie buiten de orde.

Motie van wantrouwen

Een motie van wantrouwen is een uitspraak van een vertegenwoordigend lichaam waarin het vertrouwen in het beleid van de regering, Gedeputeerde Staten of burgemeester en wethouders wordt opgezegd. Redenen voor dit opzeggen van vertrouwen kunnen zijn dat het betreffende bestuurslid niet (meer) in staat wordt geacht zijn bestuurlijke taken kundig uit te voeren, of wordt geacht niet in het belang van het bedrijf, de vereniging of het land gehandeld te hebben. Als de motie wordt aangenomen leidt dit in het algemeen tot het vertrek van de voor het beleid verantwoordelijke(n).

Motie van afkeuring

Een motie van afkeuring is een uitspraak van een vertegenwoordigend lichaam waarin het beleid van de regering, Gedeputeerde Staten of burgemeester en wethouders wordt afgekeurd.

Motie buiten de orde

Een motie buiten de orde heeft geen relatie met een onderwerp of voorstel en wordt meestal aan het eind van de agenda behandeld.

Nota

Een nota is een op schrift gesteld beleidsplan.

Ombudsman

Een ombudsman is een ambtenaar die de taak heeft als onpartijdige instantie klachten van individuele burgers tegen de overheid, instellingen en bedrijven te onderzoeken.

Openbaarheid van bestuur

Openbaarheid van bestuur is een algemeen rechtsbeginsel dat stelt dat de burger het recht heeft te weten hoe de overheid werkt.

Oppositie

De oppositie is de verzameling van alle fracties in de gemeenteraad die geen leden van het college hebben aangeleverd.

Overheid

De overheid is het hoogste gezag op een bepaald territorium of grondgebied. Zo spreekt men van nationale, provinciale, gemeentelijke of gewestelijke overheid.

Partij

Een politieke partij is een organisatie die erop gericht is door deelname aan verkiezingen invloed te verkrijgen op overheidsbeleid in een bepaald geografisch gebied.

Presidium

Het presidium regelt een aantal ‘huishoudelijke’ werkzaamheden van de gemeenteraad, zoals het behandelen van ingekomen stukken, de raadsagenda en het procedureel goedkeuren van voorstellen die raadsleden indienen. Het presidium bestaat uit de waarnemend voorzitter van de raad, voorzitters van de raadscommissies en de burgemeester. De griffier is secretaris van het presidium.

Provinciale Staten

De Provinciale Staten zijn de volksvertegenwoordiging aan het hoofd van een provincie.

Provincie

Een provincie is een deelgebied van een land met een eigen regionale regering.

Raad

De gemeenteraad is een groep van gekozen volksvertegenwoordigers binnen een gemeente. De gemeenteraad controleert het college van burgemeester en wethouders.

Raadslid

Een lid van de gemeenteraad wordt gemeenteraadslid genoemd.

Recht van amendement

Het recht van amendement is het recht om een voorstel in te dienen tot wijziging van een ontwerpbesluit.

Recht van agendering

Het recht van agendering houdt in dat de raad beslist over zijn eigen agenda. Het presidium stelt de voorlopige agenda vast. De raad beslist over de definitieve agenda.

Recht van enquête

Het recht van enquête is het recht van een vertegenwoordigend orgaan om in een bepaalde zaak een onderzoek in te stellen.

Recht van initiatief

Het recht van initiatief is het recht om een eigen voorstel te doen uitmonden in een ontwerpbesluit.

Recht van interpellatie

Het recht van interpellatie is het recht tot het stellen van vragen van inlichtingen aan het college of de burgemeester over een onderwerp dat niet op de agenda van de raad staat.

Referendum

Een referendum of volksraadpleging is het voorleggen van een vraag met betrekking tot wetgeving aan de kiesgerechtigden in een land of een bepaald gebied door de betreffende overheid. Net als bij verkiezingen komen de kiesgerechtigden naar het stembureau of stemmen op afstand.

Reglement van orde

De raad en de commissie stellen een reglement van orde vast voor hun vergaderingen en andere werkzaamheden. (Artikel 16 van de Gemeentewet). In het reglement van orde worden geregeld, dan wel nader uitgewerkt: tijd en plaats van vergaderen, oproep, agenda, tijdstip toezending van voorstellen aan raadsleden, terinzagelegging van stukken, notulen, spreekregels, recht van amendement, recht tot het indienen van moties, recht van initiatief, recht van interpellatie, beraadslaging enzovoort.

Rekenkamer(commissie)

De Algemene Rekenkamer is een onafhankelijk orgaan dat controleert of de uitgaven van de overheid rechtmatig en doelmatig zijn. Rechtmatig omdat deze in overeenstemming met de genomen regels en besluiten moeten zijn. Doelmatig om na te gaan of de bestede uitgaven ook daadwerkelijk het gewenste effect hebben gehad.

Rijk

Het Rijk is het onderdeel van de Nederlandse overheid dat werkt op landelijk niveau. Een ander woord voor rijksoverheid is 'centrale overheid'.

Schorsing

Een tijdelijke stillegging van een vergadering door de voorzitter.

Subamendement

Een subamendement is een voorstel tot wijziging van een amendement.

Thema

Het thema is het onderwerp of gebied waar een bepaald agendapunt betrekking op heeft. Voorbeelden zijn ‘Onderwijs’, ‘Financiën’ en ‘Natuur en Milieu‘ .

Tweede termijn

Na de eerste termijn van de raad en de reactie van de wethouder op de inbreng van raadsleden volgt de tweede termijn. Hier krijgen raadsleden kort de tijd te reageren op de wethouder en hun conclusie te uiten over het betreffende onderwerp. Na de inbreng van raadsleden reageert het college nog een laatste maal en wordt het agendapunt geconcludeerd.

Voorlopige voorziening

Een voorlopige voorziening is een verzoek tot uitstel van een bepaalde maatregel. Een voorlopige voorziening kan men aanvragen als men in beroep wil gaan tegen een besluit van een overheidsinstantie.

Voorstel

Een voorstel is een stuk dat bij de raad geagendeerd wordt ter voorbereiding van alles waarover in de vergadering beraadslaagd en besloten dient te worden.

Vragenuur

Het vragenuur kan een vast onderdeel van de raadsvergadering zijn waarin de leden mondelinge vragen kunnen stellen aan het college of de burgemeester over een onderwerp dat niet op de agenda staat.

Waterschap

Een waterschap of hoogheemraadschap is een overheidsinstantie die in een bepaalde regio in Nederland tot taak heeft de waterhuishouding te regelen.

Wet openbaarheid van bestuur

De Wet openbaarheid van bestuur (WOB) uit 1980 regelt de inzage van bepaalde documenten van de overheid. De wet garandeert de mogelijkheid voor burgers om documenten over een bestuurlijke aangelegenheid bij een bestuursorgaan (bijvoorbeeld een ministerie, provincie of gemeente) op te vragen.

Wethouder

De wethouder is een openbaar bestuurder in een Nederlandse gemeente en maakt onderdeel uit van het college van burgemeester en wethouders. De wethouder wordt door de raad benoemd. Indien hij uit de raad afkomstig is verliest hij door de benoeming zijn raadslidmaatschap.

Zienswijze

Een zienswijze is een reactie die een belanghebbende (een natuurlijke of rechtspersoon) aan het bevoegd gezag kan sturen als reactie op een ontwerpbesluit. Zienswijzen kunnen worden ingediend tijdens de periode dat het ontwerpbesluit ter inzage ligt.